ડાયપોલ-ડાયપોલ બળો અને તેની લાક્ષણિકતાઓ સમજાવો.

(N/A) ડાયપોલ-ડાયપોલ બળો કાયમી ડાયપોલ ધરાવતા અણુઓ વચ્ચે કાર્ય કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$HCl$,$HF$,$CO$,$NO$ અને $NH_{3}$ ડાયપોલ-ડાયપોલ બળો દર્શાવે છે.
ડાયપોલના છેડાઓ આંશિક વીજભાર ધરાવે છે,જેને ગ્રીક અક્ષર ડેલ્ટા $(\delta)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. આ આંશિક વીજભાર હંમેશા એકમ ઇલેક્ટ્રોનિક વીજભાર $(1.6 \times 10^{-19} \ C)$ કરતા ઓછા હોય છે.
ડાયપોલ-ડાયપોલ બળોનું નિર્માણ: પાડોશી ધ્રુવીય અણુઓ એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરે છે. આકૃતિ $(a)$ હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ ડાયપોલમાં ઇલેક્ટ્રોન ક્લાઉડનું વિતરણ દર્શાવે છે અને આકૃતિ $(b)$ બે $HCl$ અણુઓ વચ્ચેની ડાયપોલ-ડાયપોલ આંતરક્રિયા દર્શાવે છે.
લાક્ષણિકતાઓ:
- આ આંતરક્રિયા લંડન ડિસ્પર્શન બળો કરતા મજબૂત છે પરંતુ આયન-આયન આંતરક્રિયા કરતા નબળી છે કારણ કે તેમાં માત્ર આંશિક વીજભાર સામેલ હોય છે.
- ડાયપોલ વચ્ચેનું અંતર વધતા આકર્ષણ બળ ઘટે છે.
- આંતરક્રિયા ઉર્જા ધ્રુવીય અણુઓ વચ્ચેના અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
- સ્થિર ધ્રુવીય અણુઓ (જેમ કે ઘન પદાર્થોમાં) વચ્ચેની ડાયપોલ-ડાયપોલ આંતરક્રિયા ઉર્જા $1/r^{3}$ ના પ્રમાણમાં હોય છે અને ફરતા ધ્રુવીય અણુઓ વચ્ચે તે $1/r^{6}$ ના પ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં $r$ એ ધ્રુવીય અણુઓ વચ્ચેનું અંતર છે.